Tıbbi Biyoloji Konu Özetletleri

HÜCRENİN YAPISI




Hücrenin tanımı ilk defa 1665'lerde Robert Hooke yapmıştır.


Hücre sayısı, yetişkin bir insan organizmasında kan hücreleri hariç 1013-14 arasında değişir.




Sıvı-mozaik hücre zarı, 75-80 Aº kalınlığındadır. (Aº=angstom=milimetre nin onbinde biri)




Ayda bir kereden daha az sıklıkla yapılan bir harekette lipid molekülü lipid çift tabakanın bir yüzünden diğer yüzüne göç etmesine flip-flop adı verilir.




Lipid çift tabakanın bir yüzünde yer alan bir molekülün kolayca kendi yanındaki komşusuyla yer değiştirmesine lateral difüzyon denir.




Tek tip lipid molekülünün çok hızlı olarak kendi uzun ekseni boyunca dönmesine rotation denir.




Lipi çift tabakanın ortalarında özellikle oldukça büyük açılarla bükülme olayı görülür. Bu hareket tarzına da fleksiyon adı verilir.




Glikokaliksi, hücre zarına antijen özellik veren, virüs reseptörü olarak iş gören ve hücrelerin birbirini tanımasını sağlayan yapıdır. Hücre zarının dış yüzeyinde bulunur.




İki hücre birbirine yapışık değildir. Aralarında 80-200 Aº 'lık bir açıklık bulunur. Bu alana interselüler alan adı verilir. (Kodluyoruz hücreler siyam ikizi değildir)




Serbest yüzey farklılaşmaları : Mikrovilluslar, Titrek tüyler(Kinocilia), Sabit tüyler(Sterocilia), Kamçı(Flagel).




Yan yüzey farklılaşmaları : Terminal tıkaç, Desmosom, Gap junction (neksus).




Hücre zarı ile nukleus arasında yer alan viskoz kısma sitoplazma adı verilir. Stoplazma çeşitli protein, enzim, karbonhidrat, mineral v.b. ihtiva eden ve sitozol adı verilen sıvı kısım ile bunun içine dağılmış, bir zar ile kuşatılmış, organel adı verilen, şekilli şekilli elemanlardan meydana gelmiştir.


Endoplazmik Retikulum (E.R) : Kanal ve keseciklerden yapılmış zar sistemidir. İki çeşidi vardır. Protein sentezi yapabilen Granüllü E.R. ve enzim salgılaması yapan Granülsüz E.R (Düz).




Ribozomlar : %60'ı rRNA, %40'ı proteinden oluşur. Tek takılan ribozomlara monomer, grup halinde gezenlere ise polizom ya da poliribozom adı verilir.




Golgi kompleksi : Granüllü E.R. ribozomlarında paketlenen proteinlerler E.R.'nin kuryeliğiyle Golgi'ye getirilirler. Bu arada son hallerini alırlar (bir nevi son rutüşlar), salgılanacak proteinler, veziküller halinde sitoplazmaya geçerler.




Lizozomlar : Hücre içinde bir sindirim sistemi oluştururlar. Golgide son rutüşları verilen proteinlerle çıkar bunlar ilk. Primer lizozom denir bu ilk çıkanlara. Sonra fagositoz(hücre dışından içeri madde alma) ile içeri alından maddelerin oluşturduğu fagozomlarla birleşirler, bu son oluşuma da heterolizozom(sekonde r lizozom) adı verilir.




Mitokondriler : Memeli eritrositi, bakteri ve mavi-yeşil algler haricinde her hücrede bulunur bu elemanlar.Endoplazmik retikulumle beraber en ünlü organeldir. Mitokondri matriksi çift zarla sarılıdır. Dış zar düzdür fakat iç zar krista adı verilen çıkıntılar taşır. Hücrenin enerji deposudur.


Mitokondri yapısında %60 protein, %40 lipid, çok az da olsa RNA ve DNA bulunur. DNA taşıdıklarından nükleuse bağlı olmadan anında üreyebilirler.




Sentriol : Hücre bölünmesinde görev yaparlar.




Koful (VAKUOL) : Zarla çevrili içi boş birimler daha çok bitki hücrelerinde görülürler. Koful (vakuol) zarına tonoplast, koful (vakuol) sıvısına da tonoplasma denir. Genç bitki hücrelerinde sayıca az ve küçük, yaşlılarda ise hem çok, hem büyüktürler.




+ Plastitler : Kloroplastlar renklidirler ve fotosentez olayını yürütürler. Leukoplastlar renksizdirler ve bitkinin depo organlarında şekerin nişastaya çevrilip depolanmasını sağlarlar.




Nükleus : Hücre çoğalmasını ve hücrede geçen kimyasal reaksiyonları yöneten merkezdir. Genelde her hücrede bir tane nükleus bulunur. karaciğer, böbrek üstü bezi, kabuk (korteks) veya testis(leydig) 2 veya daha fazla nükleus bulunabilir. Nükleusun yapısı bazen yan çizip interfaz ve döllenme durumlaında farklılık gösterebilir.




İnterfaz durumundaki hücre nükleusu


Bu durumda 4 alan ayırt edilir.


- Çekirdek Zarı (Karyoteka) : Çekirdek çift zarlı olup, yapısı hücre zarında olduğu gibidir. Zarlar arasında 400-700 Aº kadar bir aralık bulunur. Buna perinuklear aralık denir.


- Çekirdek Sıvısı (Karyoplazma) : Sitoplazmadan daha yoğun kıvamdadır.


- Kromatin Ağı


- Çekirdekçik (Nükleolus)

*